مدلسازی ‏عددی اثر تلفیق آب سطحی و زیر سطحی بر سطح آب زیرزمینی دشت میاناب ‏شوشتر با استفاده از ‏مدل‎ ‎Modflow ‎‏ ‏

حاتمی, افشین; اسلامی, حسین; جزایری مقدس, سید محمود; سلیمانی بابرصاد, محسن; خوش نواز, صائب

doi:10.22113/jmst.2026.579363.2682

مدلسازی ‏عددی اثر تلفیق آب سطحی و زیر سطحی بر سطح آب زیرزمینی دشت میاناب ‏شوشتر با استفاده از ‏مدل‎ ‎Modflow ‎‏ ‏

مقالات آماده انتشار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

افشین حاتمی ¹

حسین اسلامی ²

سید محمود جزایری مقدس ²

محسن سلیمانی بابرصاد ²

صائب خوش نواز ²

¹ گروه مهندسی علوم آب، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.

² گروه مهندسی علوم آب، مرکز تحقیقات آب و محیط زیست، واحد شوشتر، دانشگاه آزاد اسلامی، شوشتر، ایران.

10.22113/jmst.2026.579363.2682

چکیده

در بسیاری از مناطق خشک و نیمه‌خشک از جمله ایران، آب زیرزمینی مهم‌ترین منبع تأمین آب به‌شمار می‌رود. با این حال، ‏افزایش جمعیت، محدودیت منابع آب سطحی و برداشت‌های بی‌رویه از آبخوان‌ها موجب افت سطح آب زیرزمینی در بسیاری از ‏دشت‌ها شده است. در این پژوهش، به‌منظور بررسی واکنش سیستم آب سطحی–زیرزمینی دشت میاناب–شوشتر به تنش‌های ‏اقلیمی و مدیریتی، مدل عددی آبخوان با استفاده از نرم‌افزار‎ MODFLOW ‎توسعه داده شد. پس از واسنجی و صحت‌سنجی مدل، ‏سه سناریوی اصلی شامل‎ (I) ‎شرایط ترسالی و خشکسالی، ‏‎(II) ‎کاهش 10 تا 20 درصدی پمپاژ، و‎ (III) ‎افزایش 10 تا 20 ‏درصدی پمپاژ شبیه‌سازی شد‎.‎‏ نتایج مدل نشان داد که در شرایط خشکسالی، بیلان کل آبخوان به 63/6- میلیون مترمکعب کاهش ‏می‌یابد، در حالی‌که در شرایط ترسالی این مقدار به 18/32+ میلیون مترمکعب افزایش پیدا می‌کند. در سناریوی کاهش برداشت، ‏کاهش 10 درصدی پمپاژ موجب افزایش بیلان به 18.02+ میلیون مترمکعب و کاهش 20 درصدی پمپاژ منجر به رسیدن بیلان به ‏‏24.58+ میلیون مترمکعب شد. در مقابل، افزایش 10 درصدی پمپاژ باعث تغییر بیلان به 99/3+ میلیون مترمکعب و افزایش 20 ‏درصدی پمپاژ موجب کاهش بیلان به 03/3- میلیون مترمکعب گردید‎.‎‏ یافته‌ها نشان داد که سیستم آبخوان–رودخانه دارای ارتباط ‏هیدرولیکی قوی بوده و تغییر در نرخ برداشت از چاه‌ها به‌سرعت در تبادل آب بین رودخانه و آبخوان منعکس می‌شود. به‌طور کلی، ‏نتایج بیانگر آن است که مدیریت برداشت از چاه‌ها نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری بیلان آب زیرزمینی در منطقه مطالعاتی دارد.‏

کلیدواژه‌ها

تعامل آب‌های سطحی و زیرزمینی

سناریوهای مدیریتی

شبیه‌سازی جریان آب

مدل‌سازی هیدرولوژیکی

MODFLOW

موضوعات